Quy định pháp luật về đồng phạm và các dấu hiệu của đồng phạm

Trong thực tiễn, nhiều hành vi phạm tội không được thực hiện bởi một cá nhân đơn lẻ mà xuất hiện dưới hình thức có sự tham gia của nhiều người. Điều này đặt ra yêu cầu pháp lý phải xác định rõ trách nhiệm hình sự của từng người tham gia cũng như mối liên hệ giữa các hành vi trong một tội phạm chung. Bộ luật Hình sự Việt Nam đã quy định cụ thể về đồng phạm và các dấu hiệu cấu thành đồng phạm nhằm bảo đảm xử lý đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Việc nghiên cứu quy định pháp luật về đồng phạm có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện bản chất của hành vi phạm tội có tổ chức, từ đó áp dụng pháp luật một cách chính xác và thống nhất.

1. Khái niệm đồng phạm

Tội phạm có thể chỉ do một người thực hiện nhưng cũng có thể do nhiều người cùng gây ra. Trường hợp có nhiều người cố ý cùng thực hiện tội phạm được gọi là đồng phạm. Trong luật hình sự, đồng phạm được coi là hình thức phạm tội đặc biệt. Cơ sở và phạm vi TNHS trong đồng phạm có điểm khác so với trường hợp phạm tội riêng lẻ và do vậy có những điều luật riêng quy định bổ sung về TNHS của đồng phạm như trách nhiệm của từng loại người đồng phạm và quy định những nguyên tắc xử lí có tính chất riêng cho trường hợp phạm tội này. Điều 17 BLHS quy định: “Đồng phạm là trường hợp có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm”.

2. Những dấu hiệu đồng phạm:

2.1. Những dấu hiệu về mặt khách quan

Về mặt khách quan, đồng phạm đòi hỏi có hai dấu hiệu: Có từ hai người trở lên và

cùng thực hiện tội phạm.

Về dấu hiệu thứ nhất: Đồng phạm đòi hỏi phải có ít nhất hai người và hai người này phải có đủ điều kiện của chủ thể của tội phạm. Đó là điều kiện có năng lực TNHS (có năng lực nhận thức và năng lực điều khiển hành vi và độ tuổi chịu TNHS). Dấu hiệu chủ thể đặc biệt không đòi hỏi có ở tất cả những người đồng phạm mà chỉ đòi hỏi ở một loại người đồng phạm là người thực hành.

Về dấu hiệu thứ hai: Cùng thực hiện tội phạm có nghĩa, người đồng phạm phải tham gia vào tội phạm với một trong bốn hành vi sau:

Hành vi thực hiện tội phạm (thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP). Người có hành vi này được gọi là người thực hành;

Hành vi tổ chức thực hiện tội phạm (tổ chức thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP). Người có hành vi này được gọi là người tổ chức;

Hành vi xúi giục người khác thực hiện tội phạm (xúi giục người khác thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP). Người có hành vi này được gọi là người xúi giục;

Hành vi giúp sức người khác thực hiện tội phạm (giúp sức người khác thực hiện hành vi được mô tả trong CTTP). Người có hành vi này được gọi là người giúp sức.

Trong vụ đồng phạm có thể có đủ bốn loại hành vi tham gia nhưng không đòi hỏi nhất thiết phải như vậy và có thể chỉ có một loại hành vi tham gia. Người đồng phạm có thể tham gia về một loại hành vi nhưng cũng có thể tham gia với nhiều loại hành vi khác nhau. Họ có thể tham gia từ đầu nhưng cũng có thể tham gia khi tội phạm đã xảy ra nhưng chưa kết thúc.

Bằng những hành vi cụ thể như trình bày trên, tất cả những người đồng phạm đều có hành vi nguy hiểm cho xã hội. Những hành vi đó được thực hiện trong mối liên kết thống nhất với nhau. Hành vi của mỗi người là một phần của hành vi phạm tội chung. Có thể tất cả những người đồng phạm đều trực tiếp thực hiện tội phạm và tổng hợp các hành vi của họ tạo thành hành vi phạm tội có đủ dấu hiệu của CTTP nhất định nhưng cũng có thể chỉ có một hoặc một số người trực tiếp thực hiện tội phạm còn những người khác chỉ có hành vi “góp phần” vào việc thực hiện tội phạm. Hậu quả thiệt hại của tội phạm là kết quả chung do hành vi của tất cả những người tham gia vào việc thực hiện tội phạm đưa lại. Giữa hành vi của mỗi người và hậu quả thiệt hại của tội phạm đều có quan hệ nhân quả và người nào gây ra họ phải chịu trách nhiệm về hậu quả của hành vi nhân quả đó. Hành vi của người có hành vi của những người khác (tổ chức, xúi giục, giúp sức) nhưng không qua hành vi của người thực hành để gây ra hậu quả đó.

2.2. Những dấu hiệu về mặt chủ quan

Về mặt chủ quan, đồng phạm đòi hỏi những người cùng thực hiện tội phạm phải cố ý. Ngoài ra, đối với những tội có dấu hiệu mục đích phạm tội là dấu hiệu bắt buộc, đồng

phạm đối với những người cùng thực hiện phải có cùng mục đích phạm tội đó.

Dấu hiệu lỗi

Khi thực hiện hành vi có tính gây thiệt hại cho xã hội, mỗi người đồng phạm không chỉ có ý với hành vi của mình mà còn biết và mong muốn sự có ý tham gia của những người đồng phạm khác. Lỗi cố ý trong đồng phạm được thể hiện như sau:

Về lí trí, mỗi người đều biết hành vi của mình có tính gây thiệt hại cho xã hội và đều biết người khác cũng có hành vi như vậy đối với mình. Nếu chỉ biết mình có hành vi có tính gây thiệt hại cho xã hội mà không biết người khác cũng có hành vi như vậy với mình thì chưa thỏa mãn dấu hiệu lỗi cố ý trong đồng phạm và đây không có đồng phạm.

Về lí trí, mỗi người đồng phạm cùng mong muốn có hoạt động chung chung và cùng mong muốn hoặc cùng có ý thức để mặc cho hậu quả thiệt hại xảy ra. Những trường hợp không mong muốn có sự liên kết hành vi để cùng gây ra hậu quả thiệt hại như trường hợp nhiều người cùng mục trộm đầu trong bể chứa của cơ quan nhưng giữa họ không có sự rủi ro rủi nhau là trường hợp phạm tội riêng lẻ. Cũng chỉ là trường hợp phạm tội riêng lẻ, khi các hậu quả thiệt hại mà những người khác nhau vì có tính gây thiệt hại cho xã hội mong muốn không đồng nhất với nhau.

Dấu hiệu mục đích phạm tội

Ngoài hai dấu hiệu cùng thực hiện và cùng cố ý, đồng phạm còn đòi hỏi dấu hiệu cùng mục đích phạm tội trong trường hợp đồng phạm những tội có mục đích phạm tội là dấu hiệu được mô tả trong CTTP. Ví dụ: Đồng phạm những tội thuộc Chương các tội xâm phạm an ninh quốc gia. Được coi là cùng mục đích khi những người tham gia đều có cùng mục đích phạm tội trong CTTP hoặc được rủ rê và tiếp nhận mục đích đó. Trường hợp người chủ mưu nhờ người khác trộn đi nước ngoài, mặc dù ái đỡ biết rõ những người này không có mục đích chống lại chính quyền nhân dân là vì dụ về trường hợp rủ rê và tiếp nhận mục đích phạm tội. Trong trường hợp này, người được thuê bị coi là người đồng phạm (người giúp sức) về tội phạm được quy định tại Điều 121 BLHMS mặc dù họ không có mục đích chống lại chính quyền nhân dân.

Nếu không thỏa mãn dấu hiệu cùng mục đích sẽ không có đồng phạm

Tóm lại, quy định về đồng phạm và các dấu hiệu nhận diện đồng phạm giúp làm rõ trách nhiệm của từng người tham gia vào tội phạm, bảo đảm việc xử lý được thực hiện đúng pháp luật và công bằng. Việc hiểu đúng quy định này là cơ sở quan trọng cho áp dụng pháp luật hình sự trong thực tiễn.

LUẬT SƯ TƯ VẤN, GIẢI QUYẾT VỤ ÁN HÌNH SỰ

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, các vụ án hình sự thường xảy ra với tình tiết, diễn biến phức tạp, khó lường. Khi rủi ro pháp lý gõ cửa, nếu không am hiểu pháp luật sẽ dễ gặp phải vô vàn những vướng mắc khác nhau, thậm chí rơi vào thế bị động khi phải làm việc với cơ quan tố tụng, dẫn đến những hậu quả pháp lý không đáng có.

Để giúp quý khách hàng đảm bảo an toàn, hạn chế tối đa các rủi ro về mặt pháp lý, Luật Hùng Phúc cung cấp dịch vụ Luật sư Hình sự được thực hiện bởi đội ngũ Luật sư có chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm, am hiểu chuyên sâu quá trình tố tụng, đã tham gia bào chữa tranh tụng rất nhiều vụ án hình sự, bảo vệ thành công cho nhiều bị can, bị cáo:

• Tư vấn tình huống pháp lý, nghiên cứu quy định của pháp luật từ đó đưa ra phương án giải quyết có lợi nhất, hạn chế tối đa rủi ro cho thân chủ;
• Tư vấn, hỗ trợ thân chủ thu thập tài liệu, chứng cứ có lợi để bảo vệ quyền lợi của mình;
• Tham gia bào chữa/ bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ (bị can, bị cáo, người bị hại…) trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử ;

…

Với đội ngũ Luật sư có chuyên môn cao, giàu kinh nghiệm và tử tế, Luật Hùng Phúc cam kết mang đến cho khách hàng dịch vụ pháp lý xuất sắc nhất. Để làm được điều đó, chúng tôi luôn lấy khách hàng làm trung tâm để tư vấn, đưa ra phương án giải quyết có lợi nhất cho khách hàng, chỉ tiếp nhận các vụ việc/vụ án có khả năng thực hiện và tuyệt đối tuân thủ pháp luật.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!