Các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội theo Bộ luật Hình sự 2015

Trong pháp luật hình sự Việt Nam, người chưa thành niên được xác định là nhóm đối tượng đặc biệt, chưa phát triển đầy đủ về thể chất, tâm lý và nhận thức pháp luật. Vì vậy, khi họ thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, việc xử lý không đặt nặng mục tiêu trừng phạt mà chủ yếu hướng đến giáo dục, cảm hóa và giúp họ sửa chữa sai lầm. Thể hiện rõ quan điểm nhân đạo đó, Bộ luật Hình sự năm 2015 đã quy định hệ thống các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội, nhằm thay thế hoặc hỗ trợ hình phạt, bảo đảm mục tiêu giáo dục là chủ đạo.

Trong khoa học luật hình sự, biện pháp tư pháp được hiểu là các biện pháp cưỡng chế hình sự do Tòa án áp dụng nhằm hỗ trợ hoặc thay thế hình phạt, không mang tính trừng trị nặng nề như hình phạt tù, mà chủ yếu hướng đến việc giáo dục, phòng ngừa và giúp người chưa thành niên sửa chữa sai lầm.

Đối với người chưa thành niên phạm tội, việc áp dụng các biện pháp tư pháp được đặt trong chính sách xử lý đặc biệt, thể hiện nguyên tắc nhân đạo, linh hoạt và phù hợp với độ tuổi cũng như mức độ phát triển tâm sinh lý của họ. Pháp luật ưu tiên áp dụng các biện pháp giáo dục tại cộng đồng trước khi xem xét đến các biện pháp nghiêm khắc hơn.

Theo Bộ luật Hình sự 2015, các biện pháp tư pháp áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội bao gồm hai biện pháp chủ yếu:

Thứ nhất là giáo dục tại xã, phường, thị trấn: Đây là biện pháp buộc người chưa thành niên phải chịu sự quản lý, giám sát và giáo dục của chính quyền địa phương, gia đình và các tổ chức xã hội trong một thời gian nhất định. Trong thời gian này, họ vẫn được sinh sống tại nơi cư trú, tiếp tục học tập hoặc lao động, nhưng phải tuân thủ các nghĩa vụ do cơ quan có thẩm quyền đặt ra. Biện pháp này thể hiện tính nhân đạo cao, giúp người chưa thành niên không bị tách khỏi môi trường sống bình thường nhưng vẫn được kiểm soát và định hướng hành vi.

Thứ hai là đưa vào trường giáo dưỡng: Đây là biện pháp mang tính nghiêm khắc hơn, áp dụng đối với những người chưa thành niên có hành vi vi phạm nghiêm trọng hoặc không có môi trường giáo dục phù hợp tại gia đình. Khi đó, họ sẽ được đưa vào cơ sở giáo dục chuyên biệt để học văn hóa, học nghề và rèn luyện kỷ luật trong một môi trường có tổ chức chặt chẽ. Biện pháp này không nhằm trừng phạt mà nhằm tạo môi trường giáo dục đặc biệt để giúp họ thay đổi nhận thức và hành vi.

Trong thực tiễn áp dụng, có thể thấy rõ sự linh hoạt của pháp luật. Ví dụ, một học sinh 15–16 tuổi do thiếu hiểu biết pháp luật, bị lôi kéo tham gia hành vi trộm cắp tài sản lần đầu, có nhân thân tốt và thái độ ăn năn hối cải, Tòa án có thể không áp dụng hình phạt tù mà thay vào đó là biện pháp giáo dục tại địa phương, giao cho gia đình và chính quyền giám sát, kết hợp với việc tiếp tục học tập. Ngược lại, nếu người chưa thành niên nhiều lần vi phạm pháp luật, bỏ học, tụ tập với nhóm xấu và tiếp tục thực hiện hành vi trộm cắp hoặc gây rối trật tự công cộng, thì có thể bị áp dụng biện pháp đưa vào trường giáo dưỡng để có môi trường rèn luyện nghiêm khắc hơn.

Có thể thấy, các biện pháp tư pháp đối với người chưa thành niên không chỉ mang tính pháp lý mà còn mang giá trị giáo dục sâu sắc. Chúng thể hiện quan điểm nhất quán của Nhà nước trong việc không chỉ xử lý hành vi phạm tội mà còn hướng đến việc hình thành nhân cách, giúp người chưa thành niên có cơ hội sửa sai và phát triển trở thành công dân có ích cho xã hội.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!