Trong pháp luật hình sự Việt Nam, việc quyết định hình phạt không chỉ căn cứ vào tội phạm đã hoàn thành mà còn phụ thuộc vào mức độ thực hiện hành vi phạm tội. Bộ luật Hình sự năm 2015 đã phân chia rõ các giai đoạn thực hiện tội phạm, trong đó có chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt. Đây là những trường hợp người phạm tội chưa thực hiện đầy đủ hành vi khách quan của tội phạm nhưng vẫn thể hiện tính nguy hiểm cho xã hội, do đó vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự. Việc quyết định hình phạt trong các trường hợp này thể hiện rõ nguyên tắc phân hóa và cá thể hóa trách nhiệm hình sự trong chính sách hình sự của Nhà nước.

1. Khái quát về chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt

Chuẩn bị phạm tội là giai đoạn người phạm tội thực hiện những hành vi tạo điều kiện cần thiết để thực hiện tội phạm như tìm kiếm công cụ, phương tiện, lập kế hoạch hoặc thỏa thuận phạm tội, nhưng chưa bắt đầu thực hiện hành vi khách quan của tội phạm.

Phạm tội chưa đạt là trường hợp người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi khách quan được mô tả trong cấu thành tội phạm nhưng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn nên không thực hiện được đến cùng hoặc không gây ra hậu quả như mong muốn.

2. Nguyên tắc quyết định hình phạt

Theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015, việc quyết định hình phạt đối với hai trường hợp này thể hiện chính sách khoan hồng của pháp luật so với trường hợp tội phạm đã hoàn thành, thông qua việc giới hạn mức hình phạt tối đa có thể áp dụng.

Đối với chuẩn bị phạm tội, người phạm tội chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nhất định do luật quy định. Khi quyết định hình phạt, Tòa án phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi chuẩn bị, ý thức phạm tội cũng như nhân thân người phạm tội để đưa ra mức hình phạt phù hợp.

Đối với phạm tội chưa đạt, pháp luật quy định mức hình phạt không vượt quá ba phần tư mức hình phạt mà điều luật quy định đối với tội phạm đã hoàn thành. Đây là giới hạn pháp lý bắt buộc nhằm bảo đảm sự phân hóa trách nhiệm hình sự theo mức độ thực hiện hành vi.

Trong thực tiễn xét xử, sự khác biệt giữa hai trường hợp thể hiện khá rõ nét: Một người chuẩn bị dao, theo dõi nạn nhân và lên kế hoạch cướp tài sản nhưng chưa kịp thực hiện hành vi chiếm đoạt thì có thể bị xử lý về chuẩn bị phạm tội cướp tài sản, nếu hành vi đã đạt mức độ nguy hiểm theo quy định của pháp luật hình sự. Ngược lại, trường hợp một người đã dùng dao tấn công nạn nhân nhằm chiếm đoạt tài sản nhưng do nạn nhân chống trả quyết liệt hoặc có người can thiệp kịp thời nên không chiếm đoạt được tài sản thì được xác định là phạm tội chưa đạt. Khi đó, Tòa án chỉ được áp dụng mức hình phạt không vượt quá 3/4 khung hình phạt của tội phạm hoàn thành.

Việc quyết định hình phạt đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội và phạm tội chưa đạt trong Bộ luật Hình sự 2015 được xây dựng trên cơ sở phân hóa trách nhiệm hình sự rõ ràng, phù hợp với mức độ nguy hiểm của hành vi. Quy định này vừa thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, vừa mang tính nhân đạo sâu sắc, góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm trong thực tiễn.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!