LUẬT SƯ CHIA SẺ KINH NGHIỆM THAM GIA HÒA GIẢI TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI

Dưới góc nhìn thực tiễn hành nghề, tranh chấp đất đai luôn là một trong những dạng tranh chấp phức tạp và giàu tính “xã hội” nhất. Đây không đơn thuần là sự xung đột về quyền tài sản mà còn gắn liền với lịch sử sử dụng đất, quan hệ huyết thống, tình làng nghĩa xóm và cả những yếu tố tâm lý kéo dài qua nhiều thế hệ. Chính vì vậy, việc giải quyết tranh chấp đất đai, đặc biệt thông qua hòa giải, đòi hỏi Luật sư không chỉ nắm vững quy định pháp luật mà còn phải có kỹ năng xử lý tình huống linh hoạt, thấu hiểu con người.

Trong phạm vi bài viết này, Luật sư xin đưa ra một số kinh nghiệm đúc kết qua nhiều năm hành nghề khi tham gia các vụ việc hòa giải tranh chấp đất đai tại cấp xã/phường.

1. Khái niệm tranh chấp đất đai theo quy định pháp luật

Theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, tranh chấp đất đai được hiểu là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Điểm đặc thù ở đây là tranh chấp không chỉ phát sinh từ giao dịch (như mua bán, tặng cho), mà còn từ quá trình sử dụng đất kéo dài, không có giấy tờ, hoặc có giấy tờ nhưng không rõ ràng. Chính vì vậy, cùng một thửa đất có thể tồn tại nhiều “lớp” quyền lợi chồng lấn nhau theo thời gian, khiến việc xác định đúng chủ thể có quyền sử dụng đất trở nên đặc biệt phức tạp.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, có thể nhận diện một số dạng tranh chấp điển hình như tranh chấp ranh giới thửa đất giữa các hộ liền kề; tranh chấp quyền sử dụng đất do chuyển nhượng bằng giấy viết tay; tranh chấp thừa kế quyền sử dụng đất; hoặc tranh chấp đất do giao trái thẩm quyền từ nhiều năm trước. Mỗi dạng tranh chấp lại có đặc điểm riêng, đòi hỏi cách tiếp cận khác nhau, đặc biệt trong giai đoạn hòa giải – nơi mà việc xác định đúng bản chất tranh chấp có ý nghĩa quyết định đến hướng giải quyết.

2. Hòa giải là thủ tục bắt buộc và là cơ hội “vàng” để giải quyết tranh chấp

Một trong những nguyên tắc pháp lý quan trọng cần nhấn mạnh là hòa giải tại UBND cấp xã là thủ tục bắt buộc đối với nhiều loại tranh chấp đất đai trước khi khởi kiện ra Tòa án. Quy định này không chỉ mang ý nghĩa thủ tục mà còn thể hiện chính sách của Nhà nước trong việc ưu tiên giải quyết tranh chấp bằng con đường hòa giải, giữ gìn ổn định xã hội và quan hệ cộng đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, không phải mọi cuộc hòa giải đều đạt được kết quả như mong muốn, và đây chính là “không gian” để Luật sư phát huy vai trò của mình.

Trong quá trình tham gia các vụ việc, chúng tôi từng tiếp nhận một trường hợp tranh chấp ranh giới đất giữa hai hộ gia đình tại một xã miền trung du. Hai bên đều cho rằng phần đất tranh chấp thuộc quyền sử dụng của mình, nhưng đều không có giấy tờ rõ ràng, chỉ dựa vào “ký ức” và lời kể của các bậc cao niên. Nếu nhìn dưới góc độ pháp lý thuần túy, vụ việc rất khó phân định dứt điểm. Tuy nhiên, khi tham gia hòa giải, Luật sư không chỉ phân tích quy định pháp luật về xác định ranh giới theo hiện trạng sử dụng ổn định, mà còn khéo léo khai thác yếu tố “lợi ích lâu dài” và “tình làng nghĩa xóm”. Kết quả, hai bên chấp nhận phương án điều chỉnh ranh giới, mỗi bên nhượng một phần nhỏ để đi đến thống nhất, qua đó chấm dứt tranh chấp mà không cần đưa vụ việc ra Tòa án.

Một tình huống khác là tranh chấp đất thừa kế giữa các anh chị em trong gia đình. Người anh cả quản lý đất nhiều năm, cho rằng mình có quyền ưu tiên, trong khi các đồng thừa kế khác yêu cầu chia đều. Nếu chỉ áp dụng cứng nhắc quy định về chia thừa kế theo pháp luật, rất dễ dẫn đến mâu thuẫn gay gắt và kéo dài. Trong trường hợp này, Luật sư khi tham gia hòa giải đã phân tích rõ rằng việc quản lý, tôn tạo tài sản có thể được xem xét khi chia di sản, nhưng không làm phát sinh quyền sở hữu riêng nếu không có căn cứ pháp lý. Đồng thời, đưa ra phương án phân chia có tính đến công sức đóng góp, từ đó giúp các bên đạt được sự đồng thuận tương đối và tránh được tranh chấp kéo dài.

3. Vai trò của Luật sư trong hòa giải tranh chấp đất đai

Qua các vụ việc như vậy, có thể thấy rằng hòa giải tranh chấp đất đai không đơn thuần là “áp dụng luật”, mà là sự kết hợp giữa pháp luật và nghệ thuật thuyết phục. Luật sư không chỉ là người giải thích quy định pháp luật, mà còn là người trung gian, giúp các bên nhìn nhận lại quyền và nghĩa vụ của mình, đồng thời định hướng một giải pháp cân bằng lợi ích. Một cuộc hòa giải thành công không chỉ dừng lại ở việc giải quyết tranh chấp, mà còn giúp hàn gắn các mối quan hệ xã hội vốn bị rạn nứt bởi mâu thuẫn kéo dài.

Tuy nhiên, cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng không phải tranh chấp nào cũng có thể hòa giải thành. Trong những trường hợp mâu thuẫn quá gay gắt, hoặc một bên cố tình không hợp tác, việc khởi kiện ra Tòa án là cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Khi đó, kết quả hòa giải tại cơ sở (dù thành hay không thành) vẫn là một tài liệu quan trọng, thể hiện quá trình giải quyết tranh chấp và là điều kiện để Tòa án thụ lý vụ án theo đúng quy định pháp luật.

Từ góc độ hành nghề, kinh nghiệm quan trọng nhất của Luật sư trong các vụ án hòa giải tranh chấp đất đai là phải “đi từ gốc” của vấn đề. Không chỉ dừng lại ở hồ sơ giấy tờ, mà cần tìm hiểu toàn diện về nguồn gốc sử dụng đất, quá trình quản lý, quan hệ giữa các bên và cả yếu tố tâm lý chi phối hành vi. Chỉ khi hiểu đầy đủ các yếu tố này, Luật sư mới có thể đưa ra phương án hòa giải phù hợp, khả thi và có giá trị bền vững trong thực tế.

Trong bối cảnh hệ thống pháp luật đất đai ngày càng hoàn thiện nhưng thực tiễn sử dụng đất vẫn còn nhiều tồn tại lịch sử, vai trò của Luật sư trong các tranh chấp đất đai càng trở nên quan trọng. Không chỉ là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho khách hàng, Luật sư còn góp phần định hướng hành vi pháp lý, giảm thiểu xung đột và thúc đẩy giải quyết tranh chấp theo hướng văn minh, ổn định.

Tại Luật Hùng Phúc, mỗi vụ việc không chỉ được giải quyết trên phương diện pháp lý, mà còn được tiếp cận với mục tiêu hài hòa lợi ích, giữ gìn quan hệ và tạo ra giá trị lâu dài cho khách hàng và xã hội – đúng với tinh thần “Vì những điều tốt đẹp”.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!