Quy định về cố ý phạm tội, vô ý phạm tội theo Bộ luật Hình sự 2015

Theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), việc phân biệt giữa cố ý phạm tội và vô ý phạm tội có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong quá trình điều tra, truy tố và xét xử, bởi đây là căn cứ trực tiếp để xác định trách nhiệm hình sự, khung hình phạt và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi.

Hiểu đúng quy định về lỗi trong luật hình sự, đặc biệt là sự khác biệt giữa lỗi cố ý và lỗi vô ý, không chỉ giúp cá nhân nhận thức rõ ranh giới pháp lý trong hành vi của mình mà còn là cơ sở để luật sư xây dựng chiến lược bào chữa hoặc bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho thân chủ trong các vụ án hình sự.

1. Thế nào là cố ý phạm tội?

Theo Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015 thì cố ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây:

– Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó và mong muốn hậu quả xảy ra;

– Người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, thấy trước hậu quả của hành vi đó có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc cho hậu quả xảy ra.

2. Thế nào là vô ý phạm tội?

Theo Điều 11 Bộ luật Hình sự 2015 thì vô ý phạm tội là phạm tội trong những trường hợp sau đây:

– Người phạm tội tuy thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội nhưng cho rằng hậu quả đó sẽ không xảy ra hoặc có thể ngăn ngừa được.

– Người phạm tội không thấy trước hành vi của mình có thể gây ra hậu quả nguy hại cho xã hội, mặc dù phải thấy trước và có thể thấy trước hậu quả đó.

3. Phân loại tội phạm theo hành vi phạm tội

Phân loại tội phạm theo hành vi phạm tội tại Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) như sau:

– Căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội được quy định trong Bộ luật Hình sự, tội phạm được phân thành 04 loại sau đây:

+ Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đối với tội ấy là phạt tiền, phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù đến 03 năm;

+ Tội phạm nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đối với tội ấy là từ trên 03 năm tù đến 07 năm tù;

+ Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đối với tội ấy là từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù;

+ Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn mà mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đối với tội ấy là từ trên 15 năm tù đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

– Tội phạm do pháp nhân thương mại thực hiện được phân loại căn cứ vào tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội theo quy định tại khoản 1 Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) và quy định tương ứng đối với các tội phạm được quy định tại Điều 76 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).

Việc phân biệt cố ý phạm tội và vô ý phạm tội theo Bộ luật Hình sự 2015 không chỉ là vấn đề lý luận mà còn có ý nghĩa quyết định trong thực tiễn tố tụng hình sự. Yếu tố lỗi chính là căn cứ để xác định bản chất hành vi, mức độ nguy hiểm cho xã hội và trách nhiệm hình sự mà người thực hiện hành vi phải gánh chịu. Chỉ cần sự khác biệt nhỏ trong nhận thức và ý chí của người phạm tội cũng có thể dẫn đến sự thay đổi hoàn toàn về tội danh hoặc khung hình phạt.

Do đó, trong quá trình giải quyết vụ án, việc đánh giá chính xác yếu tố lỗi cố ý hay lỗi vô ý đòi hỏi sự phân tích chặt chẽ về diễn biến tâm lý, hoàn cảnh thực hiện hành vi và hậu quả xảy ra. Hiểu đúng và vận dụng đúng quy định của Bộ luật Hình sự sẽ góp phần bảo đảm nguyên tắc xử lý “đúng người, đúng tội, đúng pháp luật”, đồng thời bảo vệ hiệu quả quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong vụ án hình sự.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!