Phân biệt tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng

Trong pháp luật hình sự, hành vi tước đoạt tính mạng của người khác được xem là một trong những hành vi nguy hiểm nhất cho xã hội và bị xử lý nghiêm khắc. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp làm chết người đều bị xem xét dưới cùng một tội danh. Tùy thuộc vào hoàn cảnh xảy ra hành vi, trạng thái tâm lý của người thực hiện cũng như mục đích của hành vi, pháp luật có thể xác định các tội danh khác nhau. Trong số đó, hai tội danh thường gây nhầm lẫn trong thực tiễn áp dụng pháp luật là tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, được quy định trong Bộ luật Hình sự 2015.

Mặc dù cả hai đều là những trường hợp tước đoạt tính mạng người khác trong những hoàn cảnh đặc biệt, nhưng xét về bản chất pháp lý, nguyên nhân phát sinh và mục đích thực hiện hành vi, hai tội danh này có những điểm khác biệt cơ bản.

Thứ nhất, sự khác biệt về nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội: Nguyên nhân phát sinh hành vi phạm tội là dấu hiệu quan trọng để phân biệt hai tội danh này.

Đối với tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, hành vi phạm tội xảy ra do người phạm tội bị tác động mạnh về mặt tâm lý bởi hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân. Những hành vi này có thể là sự xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm, hoặc những hành vi gây tổn hại lớn đến lợi ích của người phạm tội hoặc người thân của họ. Sự kích động về tinh thần khiến người phạm tội rơi vào trạng thái tâm lý mất bình tĩnh, khả năng kiềm chế bị giảm sút đáng kể, từ đó dẫn đến hành vi tước đoạt tính mạng của nạn nhân.

Ngược lại, đối với tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm tội lại xuất phát từ việc nạn nhân đang thực hiện hành vi tấn công trái pháp luật. Người phạm tội trong trường hợp này thực hiện hành vi chống trả nhằm bảo vệ bản thân hoặc bảo vệ lợi ích hợp pháp của người khác. Tuy nhiên, do lựa chọn phương thức chống trả không phù hợp hoặc sử dụng lực lượng quá mức cần thiết nên đã gây ra hậu quả chết người.

Như vậy, có thể thấy rằng điểm khác biệt cơ bản nằm ở chỗ: một bên xuất phát từ trạng thái tâm lý bị kích động mạnh, còn bên kia xuất phát từ nhu cầu phòng vệ trước hành vi tấn công thực tế.’

Thứ hai, sự khác biệt về hoàn cảnh thực hiện hành vi: Hoàn cảnh xảy ra hành vi phạm tội cũng là yếu tố quan trọng để phân biệt hai tội danh này.

Ở tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, hành vi phạm tội thường xảy ra ngay sau khi người phạm tội bị kích động bởi hành vi trái pháp luật của nạn nhân. Hành vi giết người trong trường hợp này thường mang tính bộc phát, xảy ra trong thời gian ngắn khi cảm xúc của người phạm tội đang ở mức cao và khả năng kiểm soát hành vi bị hạn chế.

Trong khi đó, ở tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, hành vi tước đoạt tính mạng xảy ra trong bối cảnh đang tồn tại một hành vi tấn công thực tế và nguy hiểm. Người phạm tội thực hiện hành vi chống trả để ngăn chặn sự tấn công đó, nhưng mức độ chống trả đã vượt quá giới hạn cần thiết mà pháp luật cho phép.

Điều này cho thấy rằng, trong trường hợp vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, hành vi phạm tội diễn ra trong tình huống phòng vệ, còn trong trường hợp bị kích động mạnh, hành vi phạm tội chủ yếu mang tính bộc phát do trạng thái tâm lý đặc biệt.

Thứ ba, sự khác biệt về mục đích thực hiện hành vi: Mục đích của người phạm tội cũng là yếu tố quan trọng để nhận diện bản chất của hành vi.

Ở tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, mục đích của người phạm tội thường gắn liền với cảm xúc tức giận, uất ức hoặc phẫn nộ do bị xúc phạm hoặc bị đối xử trái pháp luật nghiêm trọng. Hành vi giết người trong trường hợp này thường mang tính chất phản ứng tức thời trước sự kích động.

Ngược lại, trong trường hợp giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, mục đích ban đầu của người thực hiện hành vi không phải là tước đoạt tính mạng của người khác mà là bảo vệ bản thân hoặc người khác khỏi sự tấn công trái pháp luật. Tuy nhiên, do đánh giá sai mức độ nguy hiểm của tình huống hoặc sử dụng biện pháp phòng vệ quá mạnh nên đã dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Thứ tư, sự khác biệt về bản chất pháp lý của hành vi: Xét về bản chất pháp lý, hai tội danh này cũng có sự khác biệt rõ rệt.

Đối với tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, hành vi giết người vẫn mang bản chất là hành vi trái pháp luật, nhưng mức độ nguy hiểm cho xã hội được xem là thấp hơn so với tội giết người thông thường do người phạm tội bị tác động mạnh về tâm lý.

Trong khi đó, đối với tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng, hành vi xuất phát từ quyền phòng vệ hợp pháp được pháp luật thừa nhận. Tuy nhiên, do người phòng vệ đã vượt quá mức cần thiết nên hành vi này vẫn bị xem là vi phạm pháp luật và phải chịu trách nhiệm hình sự.

Từ những phân tích trên có thể thấy rằng, mặc dù cùng là hành vi làm chết người trong những hoàn cảnh đặc biệt, nhưng tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng có sự khác biệt rõ ràng về nguyên nhân phát sinh hành vi, hoàn cảnh thực hiện, mục đích của người phạm tội cũng như bản chất pháp lý của hành vi. Việc phân biệt chính xác hai tội danh này có ý nghĩa quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật, góp phần bảo đảm việc xử lý tội phạm được thực hiện một cách công bằng, đúng người, đúng tội và phù hợp với tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi.

Trên đây là toàn bộ nội dung bài viết “Phân biệt tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và tội giết người do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng”. Mọi ý kiến đóng góp hoặc vướng mắc cần giải đáp vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn trực tiếp và chuyên sâu.

Mọi thắc mắc cần giải đáp, Quý khách vui lòng liên hệ Hotline: 0979 80 1111 để được tư vấn chi tiết!